Je hebt vast wel eens gehoord van clickertraining. Bij clickertraining denk je misschien aan kunstjes trainen. Waarschijnlijk denk je bij het woord ‘clickertraining’ niet meteen aan de meest gebruikte trainingsmethode in dierentuinen.

Clickertraining in dierentuinen, echt? Ja! Mits goed toegepast, is positieve bekrachtiging een uiterst doeltreffende, vriendelijke én veilige manier om dieren te trainen. Dierentuindieren zijn doorgaans zeer stressgevoelig en erg kostbaar. Net als onze paarden. Het verschil is dat dierentuindieren wilde dieren zijn en niet gedomesticeerd. Dat maakt het gevaarlijker ze te trainen.

Clickertraining is trainingsmethode waarbij gebruik gemaakt wordt van positieve bekrachtiging (positive reinforcement). De grondbeginselen voor deze methode zijn ontwikkeld door de Amerikaanse psycholoog B.F. Skinner.

Clickertraining wordt sinds de jaren zestig al succesvol toegepast in het trainen van zeezoogdieren in dolfinaria. Het is dus helemaal niet nieuw. Het wordt alleen nog niet algemeen gebruikt in de paardenwereld. Raar eigenlijk, want er is veel wetenschappelijk onderzoek naar gedaan en heeft zijn effectiviteit ruimschoots bewezen.

Positive reinforcement (+R)

___clickertraining_hippologicReinforcement (R) betekent ‘versterken’. Het woord ‘positive’ wordt in de wetenschap gebruikt om aan te duiden dat er iets wordt toegevoegd: de plus (+).  Met positive reinforcement versterk je gedrag door iets prettigs toe te voegen. Iets waardoor het dier het gedrag wil herhalen. Dat moet dus iets fijns zijn, een appetitive in Engels.

In clickertraining is de bekrachtiging meestal voer, maar dat hoeft niet. Alle beloningen waar het dier bereid is voor te werken, voldoen.

Clickertraining

Om een paard iets te leren met behulp van beloningen moet je tijdens het gewenste gedrag belonen of direct nadat het gedrag is geëindigd. Zo maakt het paard het snelst de connectie tussen wat hij deed en de beloning.

_clicker_hand_hippologicNu is belonen tijdens het gewenste gedrag meestal niet praktisch: het is lastig om een paard in galop een beloning te voeren. Daarom maken clickertrainers gebruik van een brugsignaal, de click. Zodra het doelgedrag is aangeleerd, wordt de clicker afgebouwd.

Brugsignaal

De click kondigt de beloning aan en is een (tijds)brug tussen het gewenste gedrag en het tijdstip waarop de bekrachtiger wordt gegeven. De click wordt ook wel ‘markeer signaal’ (marker in Engels) genoemd omdat het het gewenste gedrag markeert. Het paard gaat meer van het gedrag vertonen dat hij tijdens het horen van het markeer signaal liet zien, in de hoop nog eens beloning te krijgen.

Doordat het paard nu zijn beloningen kan beïnvloeden, wordt training een tweeweg communicatie. Samenwerking. Het gevoel van ‘controle hebben’ over zijn situatie komt de vertrouwensband ten goede.

Het vereist echter creativiteit van de trainer om positieve bekrachtiging succesvol toe te passen. Er komt immers geen dwang(middel) aan te pas.

Daarbij gaat deze wetenschap vaak lijnrecht in tegen gewoontes in traditionele- en natural horsemanship methodes. Geen wonder dat paardenmensen het moeilijk vinden om clickertraining in hun dagelijkse training te gaan gebruiken. Alle verandering is moeilijk.

Clicker training is niet alleen voor recreatie paarden of vrijheidsdressuur

Denk nu niet dat clickertraining alleen bedoeld is om je paard kunstjes aan te leren. Met clickertraining kun je elk paard alles leren. Op elk niveau en in elke discipline. Neem nu Shawna Karrash. Zij heeft ruiters en paarden op Olympisch niveau met positieve bekrachtigingstechnieken geholpen.

In dierentuinen gebruiken ze al jarenlang R+ om gevaarlijke dieren zoals giraffes, olifanten en neushoorns te trainen hun voeten te geven zodat hun voeten verzorgd kunnen worden. Ze hoeven dan niet iedere keer geheel verdoofd te worden.

Positieve bekrachtiging in paardentraining

Zoals ik al zei gaat de benadering van clickertraining vaak lijnrecht tegen de tradities van paardrijden en traditionele en NH paardentraining in. Bij R+ kijkt de trainer simpelweg naar het resultaat: vertoont het dier meer van het gewenste gedrag of niet?

horse_portret_hippologicIndien het antwoord ‘nee’ is, is er werk aan de winkel voor de trainer. Die moet inzicht hebben in het gedrag: is er stress voor het dier, is er iets waardoor het dier sterker bekrachtigd wordt dan de training? Het paard wil bv niet van het erf af, niet omdat hij niet wil luisteren maar omdat zijn kudde instinct op dat moment sterker is dan cue van de trainer om mee te lopen. Is de bekrachtiger sterk genoeg? Enzovoort.

In traditionele en NH training wordt er meestal van het dier verwacht dat hij het gevraagde commando direct uitvoert. Gebeurt dat niet, dan is er een vervelende consequentie (druk opvoeren, straf) voor het dier totdat hij het wel doet.

Als je net met clickertraining begint of het iets anders dan vrijheidsdressuur gebruikt zal het onbeholpen aanvoelen nu je de macht van ‘dwang’ niet meer kan inzetten. Dat is heel normaal!

Het kan frustrerend zijn of het kan zelfs schaamte veroorzaken als je ontdekt hoe vaak je eigenlijk dwang gebruik(te) in de training met je paard. Dat is niet nodig. Focus op dat je nu verandert. Gebruik positieve bekrachtiging ook voor jezelf in dit proces!

Lees ook mijn Engelse blog over hoe ikzelf veranderd ben toen ik R+ ook op mezelf ging toepassen.

Sandra Poppema, online clicker coach
HippoLogic (Hippo = paard, Logic = wetenschap)

Geef je hier op voor mijn Engelstalige nieuwsbrief voor positieve inspiratie.

 

 

 

Advertenties